دوشنبه ۳۱ تير ۱۳۹۸
|
|

گزارشی از مباحث مطروحه در نشست هم اندیشی علمی کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران راجع به کمک های بشردوستانه بین المللی و اثر تحریم ها بر کمک های بشردوستانه به ایران در سیل اخیر

برابر پیگیری ها وهماهنگی های انجام شده ، امور پژوهشی کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران آخر این هفته در دفتر مرکزی کمیسیون نشست هم اندیشی علمی با حضور چند تن از اساتید حقوق بین الملل ، نمایندگان دستگاهای ذیربط داخلی ونماینده سازمان ملل در تهران را سامان داد تا در خصوص ماهیت کمک های بشردوستانه ، تعهدات دولتها در این زمینه ، قواعد مورد استناد، اثر تحریم های  آمریکا بر کمک های بشردوستانه اخیر به ایران، روند کمک های انجام شده در قبال سیل اخیر  در استانهای مختلف کشور به بحث وگفتگوی فن بپردازند. در این نشست علاوه بر طرح مباحث حقوقی بین المللی  در مورد کمک های بشردوستانه ،گزارشی از اینکه در عمل کمک های بشردوستانه به ایران با چه موانعی از ناحیه تحریم ها روبروست و تاکنون چه کشورهایی کمک کرده اند وعملکرد سازمان ملل ودیگر نهادهای امدادی جهان چه بوده است.، ارائه شد. در زیر گزارش فشرده مباحث مطرح شده در این جلسه به تفکیک گویندگان هر بحث  ارائه میشود:

ماریا دوتسنکو رییس مرکز اطلاعات ملل متحد در تهران:

سازمان ملل در حال تهیه گزارش ارزیابی خسارات سیل اخیر در ایران برای اعلام دامنه مورد نیاز کمک های بشردوستانه جهانی است

رییس مرکز اطلاعات سازمان ملل در تهران ضمن ابراز تاسف از حوادث اخیر در ایران اعلام داشت: از همان ابتدای بحران، سازمان ملل واکنش فوری نشان داده است ودر شش اولویت از جمله سلامت، ایجاد سرپناه، غذا، آب اشامیدنی و آموزش تلاش کرده ایم کمک رسان باشیم. در همین چارچوب دفاتر مختلف سازمان ملل وآژانس های تابعه هر یک قدم هایی برداشته اند به عنوان مثال کمیساریای عالی امور پناهندگان با همکاری بخش ذیربط وزارت کشور کمک های غذایی را به ایران تحویل داده است، سازمان جهانی بهداشت نیز هفته قبل با هماهنگی وزارت بهداشت ایران یکسری تسهیلات پزشکی و دارویی را ارسال کرد. صندوق کودکان ملل متحد نیز آخر هفته جاری تسهیلات کمکی اش می رسد.صندوق جمعیت ملل متحد نیز بسته های بهداشتی را به زودی تحویل می دهد. در مذاکرات بین دفتر سازمان ملل در تهران با وزارت امور خارجه در هفته گذشته دامنه همکاری ها توسعه پیدا کرد. امروزه یونسکو، دفتر مبارزه با جرایم و مواد مخدر سازمان ملل، برنامه عمران ملل متحد، برنامه اسکان، سازمان خواربار وکشاورزی ملل متحد، برنامه جهانی غذا، برنامه مبارزه با ایدز ملل متحد نیز وارد تلاش های مشترک برای کمک رسانی شده اند. هفته گذشته سه گروه از سازمان ملل به استانهای گلستان، لرستان و ایلام اعزام شدند تا ارزیابی از وضعیت عینی منطقه بدست آورند در هفته جاری نیز هیئتی از سازمان ملل به استان خوزستان رفت و ارزیابی عینی از خسارات وارده ونیازهای موجود بدست آورد. با پیگیری انجام شده در حال حاضر سازمان ملل برای اینکه بتواند کمک های نقدی خارج کشور را برای سیل اخیر ایران جذب کند چند کانال مالی را معرفی کرده است که عبارتند از یکی حساب دفتریونیسف در آلمان و دیگری حساب بانکی یونیسف در سوئیس که هر کمک کننده  خارجی باید حین کمک کلمه سیل در ایران( Flood in Iran) را قید نماید تا بدین منظور اختصاص یابد.  اطلاعات این دو شماره حساب بانکی هم در سایت یونیسف ارائه شده و هم در اختیار کمیسیون حقوق بشر اسلامی قرار می گیرد تا در مجاری اطلاع رسانی خود منتشر کنند.

  وی در اعلام عدد دقیق کمک سازمان ملل به سیل زدگان اخیر ایران گفت : تاکنون یک میلیون و چهارصد دلار اختصاص یافته است . البته سازمان ملل هم چنین یک حساب بانکی را در خارج ایجاد کرده تا منابع مالی بدان واریز شود و بعد اقلام مورد نیاز تهیه و به ایران منتقل گردد.  ایجاد این حساب بانکی با شراکت صلیب سرخ انجام شد.

خانم دوتنسکو در پایان تاکید کرد: با تهیه گزارش دقیق سازمان ملل راجع به ارزیابی خسارات وارده و نیازهای بشردوستانه، چارچوب لازم برای اختصاص کمک های آتی تدوین خواهد گردید که از سراسر جهان مبتنی بر آن مشارکت کنند.

همدانی رییس اداره  امور پناهندگان وبلایای طبیعی وزارت امور خارجه:

تحریم های ظالمانه آمریکا نه تنها موانع جدی برای کمک های نقدی بشردوستانه ایجاد کرده بلکه حتی در خرید اقلام مورد نیاز نیز محدودیت زا بوده است

همدانی رییس اداره امور پناهندگان و بلایای طبیعی وزارت امور خارجه در خصوص اقدامات وزارت امور خارجه در سیل اخیر گفت: وزارت امور خارجه از همان ابتدای بروز بحران با دفتر هماهنگ کننده سازمان ملل در تهران، دفتر امور بشردوستانه ملل متحد(اوچا) وسازمان مدیریت بحران وزارت کشور وجمعیت هلال احمر ارتباطات مستمری داشته وهمواره سعی کرده تا هم افزایی های لازم انجام پذیرد.

وی افزود: متعاقب بروز بحران ، تصمیم دولت بر این شد که خود نهادهای داخلی و ظرفیت های ملی، بحران را مدیریت کنند فلذا تقاضای کمک خارجی لازم دیده نشد . وزارت امور خارجه در اجرای تصمیم مزبور البته این رویکرد را مورد پیگیری قرار داد که بدون تقاضای ما از خارجی ها ، هر کمک فراملی بشردوستانه را بپذیریم تا به ظرفیت های داخلی اضافه گردد وسریعتر اقدامات لازم برای کمک به سیل زدگان اجرایی شود. با توسعه بحران سیل از استانهای شمالی به استانهای غربی وجنوبی کشور، وزارت امور خارجه در14 فروردین نشست مشترک با همه دفاتر سازمان ملل در ستاد بحران وزارت کشور بر گزار کرد، جلسه بعد 17 فرودین و بعدی 19 فرودین برگزار شد که در جلسه آخر نمایندگان دول همیار برنامه های سازمان ملل هم حضور داشتند که توافق شد دامنه کمک های بشردوستانه فراملی توسعه پیدا کند و ما نیز از همه همیاری های انسانی استقبال می کنیم. در همین جلسه، سازمان ملل رقم یک میلیون وچهارصدهزار دلار را برای کمک اعلام کرد. نماینده یونیسف نیز پروژه کوتاه مدت ومیان مدت وبلند مدتی را معرفی کرد که برای آن 104 میلیون دلار پیش بینی شده که بعدا اگر برای اجرای پروژه بتوانند همیاران لازم کمک کننده مالی را پیدا کنند اجرایی خواهد شد.

همدانی در بخش دیگری از گزارش خود اعلام داشت: ما در حوزه ستادی وزارت امور خارجه گزارش ابعاد سیل اخیر و اقدامات انجام شده وزارت امور خارجه را به همه نمایندگی های خارجی مقیم تهران ونمایندگی های سیاسی ایران در خارج کشور منعکس کردیم تا تحرکات  بین المللی در روند کمک های بشردوستانه توسعه پیدا کند. در همین راستا موافقت اتحادیه اروپا و سازمان ملل را کسب کردیم تا از ماهواره اروپا و ماهواره سازمان ملل جهت رصد هوایی ابعاد سیل در مدیریت بحران،  بهره برداری به عمل آوریم که در این زمینه سازمان فضایی کشور را به این موضوع وصل کردیم وآنها نیز استفاده لازم را کردند.

رییس اداره بلایای طبیعی وزارت امور خارجه در بخش دیگری از گزارش خود که به پیامدهای تحریم ها بر روند کمک های بشردوستانه اختصاص داشت اعلام داشت: به خاطر تحریم های ظالمانه آمریکا هیچ حساب  خارجی از ایران جهت جلب کمک ها وجود ندارد تنها یک حساب مربوط به بیمارستان هلال احمر در دوبی است که می توان با واحد مالی «درهم »کمک کرد . متاسفانه به خاطر تحریم ها سایر حساب های بانکی خارجی هلال احمر ایران امکان جذب کمک ندارند. در روند توسعه تخریب های سیل در استانهای مختلف کشور و بسیج همه نیروها ،  اقدام دیگری که با مشورت وزارت امور خارجه و مباشرت هلال احمر انجام شد این بود که هلال احمر اعلام تقاضای کمک را به فدراسیون بین المللی صلیب سرخ وهلال احمر منعکس کرد. با پیگیری فدراسیون بین المللی صلیب سرخ، حساب بانکی در ژنو به نام هلال احمر باز شد وکشورهای مختلف اعلام تعهد دادند. فدراسیون صلیب سرخ 500 هزار دلار برای کمک اختصاص داد. کشورهای مختلف نیز در قالب هلال احمر ملی خود وارد روند کمک شده اند مثلا هلال احمر قطر 400 هزار دلار، کره جنوبی 200 هزار، ژاپن 90 هزار دلار اختصاص داده اند. این وجوه کمک به نام هلال احمر در آن حساب وارد شده اما متاسفانه به جهت تحریم ها قابل انتقال به ایران نیست چون اگر نظام بانکی مزبور اقدام کند مورد تحریم های ثانوی دولت آمریکا قرار می گیرد وآنها نیز از ترس این امر همکاری نمی کنند.

همدانی در بخش دیگری از سخنرانی خود با ابراز تاسف از اینکه آمریکا حتی تذکر صریح دیوان بین المللی دادگستری در دستور موقت صادره سال گذشته برای  استثنا قرار دادن  کمک های بشردوستانه را رعایت نمی کند ، تاکید نمود که حتی همان حساب های بانکی که یونیسف اعلام نموده که در دفاتر آلمان وسوئیس خود می تواند کمک های بشردوستانه برای سیل اخیر در ایران را بپذیرد نیز هر چه کمک شود قابل انتقال به ایران نیست. تنها راه، خرید اجناس در خارج وانتقال اقلام به داخل است که البته در مورد خرید اجناس نیز ممکن است باز آمریکایی ها مانع سازی کنند ومثلا بگویند این جنس کاربرد دوگانه دارد ونباید منتقل شود.

همدانی تاکید کرد: دیوان بین المللی دادگستری در مورد روند اجرای دستور موقت خود از آمریکایی ها توضیح خواسته است که البته انتظار می رود جدیت بیشتری برای الزام آمریکا برای رعایت موازین بین المللی صورت گیرد.

رییس امور بلایای طبیعی وزارت امور خارجه اضافه کرد: در بحران اخیر شاهد بودیم که تعدادی از  هلی کوپتر های هلال احمر برای امداد ونجات با مشکل قطعات فرسوده روبرو هستند و قطعات مورد نیاز  باید از خارح تهیه شود که باز تحریم های آمریکا مانع رفع مشکل شده است البته اخیرا سفیر اوکراین در تهران تماس داشته اند که چون برخی وسائل این هلی کوپترها ساخت اوکراین است برای رفع مشکل آماده کمک هستند.

نماینده وزارت امور خارجه در خصوص کمک های اقلام فوری برای سیل زدگان  اعلام داشت: همانطور که در قبال بحران های بشردوستانه در سایر مناطق جهان هلال احمر ما وارد شده وقبلا کمک نموده در جریان سیل اخیر نیز هلال احمر کشورهای مختلف محموله های کمکی را به ایران اختصاص داده اند که لیست آنها عبارت است از:

چک( یک فروند هواپیما محموله کمک بشردوستانه)، ایتالیا(یک فروند)، پاکستان( 4 فروند که تاکنون 2 مورد آن رسیده است)، سوئیس(2 فروند محموله کمک)، عمان(7 فروند کمک)، کویت( 2 فروند کمک)، فرانسه(2 فروند کمک )، آلمان(قایق های آبی). ترکیه، آذربایجان، ارمنستان وعراق نیز از طریق زمین تجهیزات کمکی برای سیل زدگان ارسال داشته اند. انگلیس و بلژیک نیز از طریق صلیب سرخ های خود قول هایی داده اند. 100 هزار یورو نیز دفتر کمیته صلیب سرخ در تهران اختصاص داده است. دفاتر سازمان ملل در تهران نیز رویهم همانطور که نماینده مرکز اطلاعات سازمان مل اعلام کرد یک میلیون و400 هزار دلار از بودجه اضطراری کمک اختصاص داه اند. امروز نیز اعلام داشتند که 2 میلیون دلار برای خرید اقلام وتجهیزات اختصاص یافته است. هیچکدام از این موارد به صورت نقدی به ایران نمی رسد بلکه لیست نیازها را از ایران می گیرند تا از محل منابع مزبور تهیه وبه ایران منتقل کنند. کمک های سازمان مل بیشتر معطوف به ثبات اردوگاهها و رفع نیازهای فوری سیل زدگان است. واقعیت این است که سازمان ملل در اثر تحریم های ظالمانه آمریکا حتی برای انتقال پول پرسنل خود در ایران نیز با مشکل مواجه است. قرار شده برای رفع این موانع غیر قانونی تحمیلی از سوی آمریکا مجوزهایی بگیرند که هنوز اقدام موثری اعلام نشده است. به هر صورت، انتظار ایران از جامعه جهانی این است که فشارهای لازم را بر رفتار غیر قانونی آمریکا وارد سازند تا اینگونه خودسرانه وخلاف موازین بین المللی حتی در مواقع نیازهای بشردوستانه نیز مانع تراشی نکند.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد که سریعتر گزارش ارزیابی سازمان ملل در مورد ابعاد بشردوستانه ناشی از سیل اخیر در ایران تهیه ودر سطح جهانی ارائه گردد تا مبتنی بر آن کشورها وسازمان های بین المللی که مایلند در این امر بشردوستانه مشارکت کنند ،با همه موانع موجود ناشی از تحریم های آمریکا  وارد همیاری مشخص بشوند.

دکتر جبار اصلانی نماینده جمعیت هلال احمر ایران    :

هلال احمر بزرگترین عملیات امدادرسانی خود طی دو دهه گذشته را در جریان سیل اخیر به اجرا در آورده است

دکتر جبار اصلانی رئیس اداره اصول، قوانین و مقررات نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر در جمعیت هلال احمر ایران ضمن ارائه آمارهایی از خسارات سیل اخیر در ایران از جمله اینکه دو میلیون نفر تحت تاثیر سیل در 20 استان کشور قرار گرفته اند که در این میان استانهای گلستان، لرستان، ایلام وخوزستان ومازندران خسارت بیشتری دیده اند، 500 هزار نفر بی خانمان شده اند، 78 نفر تاکنون جان باخته اند، 1200 نفر مصدوم شده اند، تاکید کرد: هلال احمر طی دو دهه گذشته تاکنون یک چنین عملیات گسترده وپیچیده امداد رسانی نداشته است. در این امدادرسانی 28 هزار داوطلب و نیروهای موظفی هلال احمر درگیر خدمت رسانی شدند. 94 کمپ اضطراری ایجاد شدکه بیشترین آن در استان خوزستان است. 294 هزار نفردر چادرهای هلال احمر اسکان موقت داده شده اند. 475 هزار نفر از خدمات امدادی هلال احمر تاکنون استفاده کرده اند.

وی افزود: با آنکه هلال احمر فرماندهی مدیریت بحران را برابر ساختارهای قانونی ذیربط در کشور بر عهده ندارد اما بیشترین بارها را بر دوش میکشد. در یک چنین عملیات امدادی گسترده ممکن است در روزهای آغازین چند جا اشکالاتی نیز بروز پیدا کند از جمله در توزیع اقلام کمکی که البته هلال احمر با روی باز از هر نقد ونظری برای رفع اشکالات خدمت رسانی خود استقبال کرده و می کند و تلاش دارد تا روز به روز خدمات مزبور بدون هر گونه ایرادی ارائه شود.

دکتر اصلانی در بخش دیگری از سخنرانی خود اعلام داشت: در جریان بحران اخیر بر خلاف زلزله کرمانشاه، وزارت امور خارجه نیز همکاری خوبی با هلال احمر داشته وهمین همکاری های در مدیریت کمک های بشردوستانه فراملی موثر بوده است. معمولا کمک های خارج بر اساس اعلام لیست های کالایی مورد نیاز از سوی هلال احمر انجام میشود . متعاقب اعلام هلال احمر ایران به فدراسیون بین المللی صلیب سرخ وهلال احمر مبنی بر تقاضای کمک بشردوستانه جهانی، این نهاد 5 میلیون وصد هزار دلارتقاضای کمک خطاب به همه کشورها داده است که طبیعتا خُرد خُرد تامین باید بشود البته این اعتبار نیاز به یک برنامه عمل مشخص امدادی دارد که در حال تهیه است.

وی در بخش دیگری از گزارش خود افزود: موضوع ورود کمک های نقدی به ایران در اثر تحریم های آمریکا بسته است و همین امر موجب میشود که عملا ارزش واقعی کمک های نقدی خارجی وقتی که به کالا تبدیل میشوند به 40 درصد تقلیل یابد. انتظار هلال احمر از مراجع رسمی کشور این است که پیگیری های لازم را به عمل آورند تا دستور موقت دیوان بین المللی دادگستری علیه آمریکا اجرایی شود. خود هلال احمر نیز چون عضو هیئت حاکمه فدراسیون بین المللی صلیب سرخ وهلال احمر می باشد در اجلاس آتی این نهاد تلاش خواهد کرد تا گشایش های جدیدی برابر حقوق بین الملل ودر جهت رفع موانع ایجاد شده ناشی از تحریم ها ایجاد گردد.

دکتر اصلانی با اشاره به مفاد طرح کمیسیون حقوق بین الملل در مورد کمک های بشردوستانه اعلام داشت در این طرح از تعهد دولتها برای کمک بشردوستانه سخن به میان آمده که البته این قواعد اگرچه از حیث حقوق قراردادی هنوز الزامی نشده است اما بازتاب قواعد عرفی بین المللی است.

نماینده هلال احمر در بخش پایانی گزارش خود به این معضل اشاره نمود که در اثر تحریم های ظالمانه آمریکاشرکت های خصوصی مختلف خارجی وحتی برخی شرکت هایی که در ایران بوده و فعالیت بین المللی دارند از انتقال محموله های مورد نیاز هلال احمر اجتناب دارند چرا که نمی خواهند با نظام تحمیلی تحریم ها مواجه شوند. در همین زمینه شرکتی آلمانی که خدمات توانبخشی مورد نیاز هلال احمر را ارائه می کرد اخیرا خدمات خود را متوقف ساخته است. این نحوه عملکرد از حیث انساندوستانه به هیچ عنوان قابل قبول نیست و باید هر چه سریعتر بر طرف گردد.

دکترنسرین مصفا عضو هیئت علمی دانشکده حقوق دانشگاه تهران:

در جریان کمک های بشردوستانه باید مراقب بود که کرامت و عزت آسیب دیدگان مخدوش نشود

دکتر نسرین مصفا استاد دانشگاه تهران ضمن همدردی با عموم خانواده های آسیب دیده سیل اخیرگفت: طی چند دهه اخیر بحث کمک های بشردوستانه و«حقوق بین الملل پاسخ به سوانح طبیعی» رشد قابل توجهی پیدا کرده است چنانچه امروزه برخی از بحث های مهم ذیربط در طرح تدوین شده کمیسیون حقوق بین الملل سازمان ملل منعکس گردیده است. از حیث نهادسازی نیز در سطح بین المللی نهادهای مختلفی درون نظام ملل متحد یا بیرون آن برای موضوع کمک های بشردوستانه شکل گرفته از قبیل دفتر امدادرسانی بشردوستانه ملل متحد(اوچا) یا صندوق کمک های بشردوستانه که هر کدام سعی دارند نقش مثبتی در موضوع بحران های بشردوستانه ایفا کنند.

وی افزود: بلایای طبیعی طبیعتا موجب نقض حق های مختلف انسانی از حق حیات گرفته تا حق سلامت ومسکن وغذا و پوشاک وآموزش و حق های دیگر میشود بر همین اساس دولت ملی مربوط به محل بحران وظیفه دارد نسبت به رفع روند نقض حق ها تدبیر لازم را اتخاذ و عملی سازد اما با همه اینها هنوز کمک های بشردوستانه فراملی یک حق تثبیت شده در اسناد بین المللی که دولتها ملزم به اجرای آن باشند، محسوب نمیشود بلکه اختیاری است تا هر دولتی که مایل است کمک بشردوستانه به کشور دیگر انجام دهد. در برخی قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل نیز موضوع کمک های بشردوستانه مورد اشاره وتاکید قرار گرفته است.

این استاد حقوق بشر دانشگاه تهران در بخش دیگری از سخنرانی خود گفت: یکی از وجوهی که در کمک های بشردوستانه داخلی یا بین المللی حائز اهمیت است اینکه توجه کنیم آسیب دیدگان تا قبل از بحران حادث شده زندگی معمولی وآبرومند خود را داشته اند واکنون که دچار مشکل شده اند نباید کوچکترین خدشه ای به کرامت آنها حتی در اطلاع رسانی های ذیربط انجام شود.بر همین اساس مبادا در پوشش دلسوزی برای آسیب دیدگان، تحقیر وخدشه به عزت وکرامت آنها تحقق یابد. در این راستا نحوه توزیع کمکها بسیار مهم است که با رعایت احترام لازم و عدالت بین همه آسیب دیدگان انجام پذیرد. در طرح تدوین شده کمیسیون حقوق بین الملل راجع به بلایای طبیعی نیز ضرورت رعایت کرامت آسیب دیدگان مورد تاکید قرار گرفته است. انتظار میرود فعالان اجتماعی نیز در اطلاع رسانی های خود در شبکه های مجازی این زاویه را به دقت رعایت کنند.

وی در بخش دیگری از سخنرانی خود اعلام کرد: برای تثبیت کمک های بشردوستانه به مثابه حق، تلاش هایی در مجامع حقوقی انجام شده از جمله اینکه به اسناد حقوق بشری مانند اعلامیه جهانی حقوق بشر، میثاقین  و دیگر معاهدات و اسناد نرم بین المللی مختلف استناد کنند. وی افزود: در مورد اینکه مسئولیت اولیه کمک رسانی وجبران خسارات وارده در بحران های بلایای طبیعی از منظر حقوق بین الملل بر عهده کیست؟ اعلام داشت که اگرچه مسئولیت اولیه بر عهده دولت ذیربط است اما این به معنای عدم نقش موثر جامعه بین المللی و سازمان های بین المللی در موارد مورد نیاز نمی باشد و بر همین اساس انتظار میرود که در بحران های وسیع ملی حتما کمک های موثر انساندوستانه انجام شود. وی در مورد اینکه آیا دکترین بین المللی مسئولیت به حمایت به کمک های بشردوستانه ناشی از بلایای طبیعی نیز تعمیم می یابد یا خیر؟ گفت هنوز اجماعی در این زمینه در سطح جهانی حاصل نشده است. البته در برخی سوابق، اقدامات موثری را شاهد بوده ایم مثلا در طوفان برمه که 150 هزار نفر در اثر طوفان از بین رفتند ودولت این کشور توان مدیریت نداشت و در عین حال از دریافت کمکها نیز امتناع ورزید جامعه بین المللی وارد شد وحتی عاملان بی تدبیری وعدم دریافت کمک ها را به عنوان جنایتکار شایسته پیگیری قضایی دانست.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد که همه کشورها موضوع کمک های بشردوستانه را فرصتی برای ارتقای نگرش انسانی در رویکرد های خود بدانند و از هر گونه مانع تراشی یا انفعال در این زمینه بپرهیزند.

دکتر ابراهیم بیگ زاده رییس دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی:

کمک های بشردوستانه  اگر به موقع نرسد چه بسا پیامدهای ویرانگری را در پی داشته باشد

دکتر ابراهیم بیگ زاده ضمن اشاره اولیه به اینکه امسال با مصیبت های انسانی و مالی ناشی از سیل در استانهای مختلف و دردهایی که برای هموطنان سیل زده پیش آمد نمی تواند سال نو را تبریک بگوید، در آغاز بحث خود تقسیم بندی از بلایا در حقوق بین الملل ارائه کرد: بلایای طبیعی مانند زلزله ، سیل وامثالهم، بلایای سیاسی که مهم ترینش جنگ است، و بلایای صنعتی مانند انفجار راکتور هسته ای و مواردی از این قبیل. بلایای طبیعی در ماده 3 طرح کمیسیون حقوق بین المل تعریف شده است. موضوع کمک های بشردوستانه سه دهه قبل اولین بار در قطعنامه43131 سال 1988 تحت عنوان رساندن کمک های بشردوستانه در وضعیت های فوری در سازمان ملل موضوع مصوبه ای قرار گرفت . دو سال بعد در قطعنامه 45100  مطرح شد و به دنبال آن توجه اسناد بین المللی روز به روز به این مهم بیشتر گردید. در اسناد بین المللی مختلف تاکید شده که کشورها موظفند اقدامات لازم پیشگیرانه را انجام دهند تا هیچگاه درگیر بلایا یا خسارات گسترده ناشی از آن نشوند اما اغلب کشورها نتوانسته اند پیشگیری قوی از بروز حوادث داشته باشند.

وی در ادامه افزود: اگر قرار باشد موضوع کمک های بشردوستانه را از منظر حقوق بین الملل وبا توجه به سیل اخیر در ایران و شرایط کشورمان مورد توجه اجمالی قرار دهیم باید به سه سئوال بپردازیم: اول اینکه دولت محل حادثه چه تکلیفی در مورد افراد آسیب دیده دارد؟/ دوم، جامعه بین المللی آیا در مورد کمک بشردوستانه تکلیف دارد یا خیر/ سوم، وضعیت دولت های تحت تحریم در موارد نیاز به کمک های بشردوستانه چه میشود؟

دکتر بیگ زاده در خصوص مورد اول(تکلیف دولت حادثه دیده) گفت: در ابتدا دولتها خیلی اهمیت به موضوع کمک های بشردوستانه فراملی نمی دادند واغلب توجیهی می آوردند با استناد به تفسیر موسع از حاکمیت ملی و عناوینی مانند امنیت ملی و امثالهم اما اولین بار درسیل 1995 کره شمالی استمداد از جامعه بین المللی انجام شد وبه تدریج این امر عادی گردید چرا که حادثه برای همه کشورها هست وهمه باید به هم کمک دهند و این مهم ترین تجلی نوعدوستی در سطح جهان است. اگر دولتها به موقع کمک نکنند در مواقعی که بحران گسترده است امکان دارد هزاران بدبختی جدید بدنیال داشته باشد وحتی جنایاتی بروز یابد چنانچه در سیل گسترده در پاکستان وقتی هزاران نفر به سمت هند رفتند بحث تجاوز به تعداد قابل توجهی از زنان پاکستانی مطرح شد .الان در قضیه کمک های بشردوستانه ونزوئلا برخی حقوقدانان در سطح بین المللی این را مطرح می کنند که اگر کشور نیازمند حمایت وکمک بشردوستانه مانع کمک ها شود و بدین طریق مردمش در گرسنگی و بیچارگی قرار گیرند از مصادیق جنایت علیه بشریت است. پس دولتها می توانند بر کمک های بشردوستانه خارجی کنترل داشته  ومدیریت کنند اما اینکه بگویند کمک های بشردوستان را راه نمی دهیم دیگر در جهان امروز پذیرفته نیست. فلذا دولتها باید در این زمینه خیلی جدی  و دلسوزانه عمل کنند. اگر نمی توانند به تنهایی از عهده بحران ایجاد شده طبیعی در کشور خود برآیند فورا از جامعه بین المللی نیز استمداد بخواهند و این اصلا کوچک شدن نیست بلکه اهمیت دادن به حقوق انسانهایی است که در معرض خطرند . ما خودمان در قضیه زلزله بم شاهد بودیم که همه کشورها حتی آمریکا کمک های بشردوستانه خود را ارائه کردند و هیچ اشکالی هم نداشت و ربطی به وضعیت روابط سیاسی دو کشور پیدا نکرد و هیچ اثر منفی هم به بار نیاورد.  بنابراین نباید در مورد تقاضای کمک های بشردوستانه، ذهنیت های منفی را دامن زد. این امری انسانی و عادی در حقوق بین الملل است. امروزه اگر دولتی نتواند یا نخواهد راه کمک های بشردوستانه را باز کند ممکن است حتی موجب مسئولیت بین المللی او شود. در گذشته ما شاهد بودیم که دولت وقت عراق وقتی مانع کمک های بشردوستانه شد به موجب قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل مجبور شد کمک ها را بپذیرد و حتی نهادهای مدنی توانستند مستقیم وارد کمک رسانی به مردم عراق شوند.در طرح کمیسیون حقوق بین الملل نیز ضمن ماده 10 آن گفته شده دولت محل حادثه باید پاسخ دهی به نیازهای مردم حادثه دیده را تضمین کند ودر این زمینه به حاکمیت دولت هم توجه شده اما حاکمیت دولت مطلق نیست و نمی توان با استناد بدان مانع کمک های بشردوستانه شد واگر چنین کرد باید پاسخگوی نقض حقوق بنیادین آسیب دیدگان و پیامدهای آن باشد.

این استاد حقوق بین الملل در دانشگاه شهید بهشتی در مورد مطلب دوم( کمک کنندگان حق دارند یا تکلیف به کمک)  گفت:  در طرح تدوین شده کمیسیون حقوق بین الملل عبارت «می توانند» مطرح شده است اما به نظر نمی رسد وقتی تقاضای کمک بشود دولتهای دیگر نپذیرند و به سادگی از کنار آن رد شوند چرا که بار اخلاقی و انسانی گسترده ای برای آنها در بر دارد.

دکتر بیگ زاده در مورد بحث سوم( وضعیت تحریم  وکمک های بشردوستانه) گفت: بر اساس حقوق بین الملل تحت هیچ شرایطی نمی توان کمک های بشردوستانه را تحت تحریم قرار داد چرا که مسائل انسانی امروزه به صلح و امنیت جهانی پیوند خورده است. در همین رابطه بود که تحریم های سازمان ملل در سالهای قبل علیه دولت وقت عراق مورد انتقادات شدید قرارگرفت و باعث شد که نظام تحریم های سازمان ملل به سمت تحریم های هوشمند قدم بردارد اگرچه غیر قابل انکار است که در عمل ، حتی در تحریم های هوشمند باز هم مردم کشور مورد هدف آسیب می بینند. ایالات متحده آمریکا در تحریم های یکجانبه خود علیه ایران ادعا می کند که هوشمند عمل می کند و مسائل بشردوستانه را مستثنی کرده است اما واقعیت این است که در این زمینه نیز عملکرد  بدی از خود بر جای گذاشته است. همین رفتارها باعث شد که دیوان بین المللی دادگستری در پی دادخواست ایران و قبل از اینکه رای ماهوی خود را در آینده صادر کند، در  دستور موقت صادره 3  اکتبر 2018 خود آمریکایی ها را ملزم سازد که به هیچ عنوان نباید تحریم های خود را به حیطه مسائل بشردوستانه تعمیم دهند. آمریکایی ها در مقابل دیوان هم ادعا داشته اند که مشکلی از این جهت نیست اما دیوان در قبال این ادعا قانع نشده وطی مکاتبه رسمی از دولت آمریکا توضیح خواسته که اقدامات خود را در این زمینه اعلام دارد.  در حقوق بین الملل دستور موقت دیوان بین المللی دادگستری اعتبار خاص  خود را دارد و هیچ کشوری نمی تواند در قبال آن تمکین نکند. قبلا دیوان در قضیه دستور موقت مربوط به دعوای پاراگوئه  وآمریکا و قضیه لاگراند بین آلمان وآمریکا در حکم ماهوی  خود گفت که دستور موقت الزام آور است .بر همین اساس وقتی دستور موقت صادر میشود رونوشتی برای شورای امنیت نیز ارسال می گردد. متاسفانه آنچه در عملکرد دولت آمریکا مشاهده میشود به هیچ عنوان با حقوق بین الملل همخوانی ندارد  و صد درصد خلاف است. عملکرد دولت آمریکا باعث شده که حتی بخش خصوصی کشورهای مختلف نگران تعامل با ایران باشند چرا که می ترسند مورد برخورد آمریکا قرار گیرند چنانچه یک بانک فرانسوی و اخیر یک بانک ایتالیایی مورد جریمه سنگین قرار گرفتند. البته دولت های متبوع هر یک از نهادهای خصوصی باید از حقوق ملی خود دفاع کنند و اجازه ندهند که دولت آمریکا به آنها و اتباع آنها نیز زورگویی کند.

دکتر بیگ زاده در پایان از تلاش های هلال احمر در بحران اخیر تشکر کرد و گفت اگر چه رهبری عملیات مدیریت بحران بر عهده هلال احمر نیست اما  با همه اینها هلال احمر به عنوان نهاد مستقل از مراجع دولتی هر چه توانست برای کمک رسانی قدم برداشت. هلال احمر نباید تحت تاثیر برخی جوسازی های حاشیه ای و اظهار نظرهای افراد بی مسئولیت قرار گیرد و باید به وظیفه انسانی خود برابر اصول هفتگانه صلیب سرخ بدرستی عمل کند و اینکه گفته شد ایران عضو هیئت حکام فدراسیون صلیب سرخ وهلال احمر شده نیز خبر خوبی بود که نشان از ظرفیت های بالای انساندوستانه جامعه ایران دارد .

دکتر پوریا عسکری عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی:

تحریم های آمریکا مانع جدی اجرای تعهد کشورها برای رعایت کمک بشردوستانه به سیل زدگان ایران

دکتر پوریا عسکری عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی ضمن همدردی با آسیب دیدگان بحران اخیر سیل تقدیر از تلاش های هلال احمر که علیرغم فقدان اختیارات لازم قانونی برای رهبری عملیات در بحرانها تلاش های زیادی را معمول داشته است وضمن اشاره به اینکه متاسفانه اقدامات پیشگیرانه لازم را به عمل نیاوردیم که وقتی باران می آید از آن برای شکوفایی جامعه خود استفاده کنیم و شاهد این تخریبها نباشیم، اعلام داشت: در حقوق بین الملل امروزه تکلیف دو چیز مشخص شده است اول اینکه دولتها وقتی که نیازهای بشردوستانه در کشورشان وجود دارد باید کمک کنند.  این تعهد خود دولت های آسیب دیده است. در طرح کمیسیون حقوق بین الملل راجع به بلایای طبیعی نیز بخش عمده آن به تعهد خود دولتها برای  انجام وظائف از جمله اقدامات پیشگیرانه اختصاص یافته است. دولتها اگر نتوانستند به تعهد خود عمل کنند باید تقاضای کمک بشردوستانه در سطح جهانی را مطرح کنند و انجام این کار هیچ از ارج و منزلت آنها کم نمی کند . به همین جهت ژاپنی ها نیز در سونامی کشور خود از جهانیان تقاضای کمک کردند. دوم اینکه بعد تقاضای کمک، جامعه بین المللی «می تواند» تقاضا را  بپذیرد و کمک کند یا نپذیرد. به نظرم در ماده 12 طرح کمیسیون حقوق بین الملل و هم چنین در متن تفسیر ماده مزبور بی سلقیگی شده است چرا که همه دولتها یک وضعیت ندارند.  دولتهای توانمند یا دارای ظرفیت کمک، حتما باید کمک کنند. ما در موازین بین المللی در موضوعات دیگری شاهد هستیم که عبارت پردازی بهتری در این زمنیه انجام شده است مثلا در کنوانسیون اتاوا مربوط به مین های ضد نفر در بحث کمک کردن به قربانیان مین به واژه توانایی  وظرفیت (Capacity ) اشاره شده و تاکید گردیده که هر دولتی که دارای توانائی کمک است باید به قربانیان مین کمک کند.

این استاد حقوق بین الملل در ادامه گفت : به نظر میرسد کمیسیون حقوق بین الملل در تدوین قواعد مربوط به نقش دولتها برای کمک بشردوستانه می توانست پیشرو تر عمل کند .  وی افزود: اما این همه حقوق بین الملل نیست .در شورای حقوق بشر سازمان ملل شاهد آن هستیم که گزارشگر ویژه همبستگی بین المللی وحقوق بشر در طرحی که در زمینه حقوق همبستگی تدوین کرده در ماده 2 در مورد همبستگی در قبال امور بشردوستانه تاکید نموده که همبستگی بر دو نوع است همبستگی پیشگیرانه و همبستگی واکنشی . وی تصریح کرده که جامعه بین المللی تعهد دارد در مواردی مثل کمک های بشردوستانه بدرستی به تعهد خود عمل کند وکمک لازم را به عمل آورد . البته اینجا تعهد مزبور متوجه دولت های دارای توانایی و سازمان های بین المللی است. در طرح حقوق همبستگی همچنین سخن از حق بین المللی بشر یعنی حق در قبال جامعه بین المللی در مقابل حق بشری در رابطه فرد با دولت متبوعش نیز مطرح شده است که نکته جالبی است. بنا بر این بر طرح کمیسیون حقوق بین الملل در مورد بلایای طبیعی این نقد وارد است که اگرچه در مقدمه خود صحبت از همبستگی کرده اما به تعهد دولتها وصل نکرده بلکه به همکاری مرتبط ساخته است که این سطح نازل تری است.

دکتر عسکری در بخش پایانی سخنرانی خود در زمینه تحریم ها و اثرآن بر کمک های بشردوستانه، ضمن اذعان به اینکه تحریم ها مانع کمک های نقدی به نهادهای امدادی ایران شده است،  گفت: حتی در حوزه کمک های کالایی نیز مرتبا شاهد بهانه گیری و مانع تراشی طرف آمریکایی هستیم و در همین راستا مرتبا برخی افراد را به خاطر فروش کالای خاص که به زعم آنها دوگانه است یا به خاطر انتقال کالای خاص که باز تفسیر دوگانه می کنند مورد برخوردهای قضایی یا سایر محدودیت ها قرار می دهند. وی افزود: در بحران اخیر بشردوستانه در ایران مردم برای جبران نقض حقوق خود از دولت متبوع خویش تقاضای امداد رسانی فوری و موثر دارند، هلال احمر نیز به عنوان مهم ترین نهاد امدادی کشور تقاضای کمک بشردوستانه بین المللی را مطرح کرده اما قیچی آمریکا اینجا مانع اجرای کمک های بشردوستانه فراملی است. در حقوق بین الملل این ایفای نقش مخرب قطعا خلاف است و وقتی آمریکا تحریم های ثانویه را علیه دیگران اِعمال می کند تا دولتهای مختلف جهان یا شرکت های خصوصی آنها نتوانند به تعهدات انسانی خود عمل کنند، اقدامی کاملا غیر قانونی و بر خلاف حقوق بین الملل انجام می دهد.

 

در یایان این نشست پرسش وپاسخ انجام شد وبرخی از حاضران نظرات خود بازگو کردند. اینکه چرا نهادهای رسمی در استانهای مختلف به ویژه استانهایی که دائما در معرض باران های گسترده هستند ،به تعهد خود برای پیشگیری از تخریب های وسیع عمل نکرده اند؟ آیا بحث تحریم های غیر انسانی را در دیوان کیفری بین المللی می توان مطرح کرد؟  تا چه اندازه می توان به اجرای دستور موقت دیوان بین المللی دادگستری دل بست؟ آیا شفافیت مالی در کشور و تعامل منطقی با اسناد بین المللی ذیربط موجب ارتقای جایگاه کشورمان در تعاملات بین المللی وبهره مندی از حقوق بین الملل علیه زور گویی های آمریکا نمیشود؟ چرا فرماندهی مشترکی برای مواجهه با بحران ها در کشور نیست چطور دولت را پاسخگو می دانیم در حالی که عمده بازیگران وتصمیمگیرندگان خارج از دولت هستند؟ آیا تحریم های ظالمانه و یکجانبه  نمی تواند محملی برای انتساب ارتکاب جنایت علیه بشریت به دولت تحریم کننده شود؟ ضوابطی مانند بخشنامه های قضایی ابلاغی به دادستانهای سراسر کشور برای احیای حقوق عامه تا چه اندازه در آینده می تواند تضمین کننده اقدامات پیشگیرانه برای رعایت حقوق مردم باشد؟ آیا با توجه به اینکه اکثر تامین کنندگان مالی ترویسم دولتهای عرب دارنده نفت هستند وآمریکا نیز نمی خواهد که در جریان جهانی فروش نفت خدشه ای ایجاد شود،  امیدی هست که قطعنامه جدید شورای امنیت (به شماره 2462) در مورد صلح و امنیت بین المللی علیه این دولتها اجرایی شود ؟ نقش خود مردم در پیشگیری از وقایع مختلف ویرانگر در کشور چیست  و چرا بسیاری از شهروندان از مسئولیت خود غافلند و فقط از نهادهای رسمی توقع دارند؟ آیا اگر همان ابتدای وقوع سیل، تقاضای کمک بشردوستانه بین المللی می کردیم  از حیث میزان کمکها فرقی داشت با اینکه بعدا هلال احمر تقاضا کرد؟آیا این تلقی که در قبال بحران اخیر بشردوستانه در ایران موج جهانی همدردی با ایران شکل نگرفت، درست است یا خیر و اگر چنین بوده عواملش چه بوده است؟ پرسش های مطرح شده در این جلسه بودند  که در هر مورد،  اساتید نظرات خود را بازگو کردند.

حاضران ابراز امیدواری نمودند که این جلسه بهانه ای برای توجه همه ما به ابعاد نیازهای بشردوستانه سیل زدگان اخیر در استانهای مختلف ایران باشد و هر کس در جایگاه خود تلاش کند تا سریعتر آلام مردم عزیز مصیبت دیده در سیل اخیر مرتفع شود.

روابط عمومی کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران

 

انتهای متن/ کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران

نظرات کاربران

نظردهی

نام*
ایمیل
نظر شما*
نظر شما پس از تایید اپراتور نمایش داده خواهد شد

اطلاعیه نشست علمی ویژه روز زن

دوشنبه ۱۴ اسفند ۱۳۹۶