دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶
|
|

گفتگو با دکتر میردامادی در مورد جایگاه ادیان الهی در نظام های حقوقی

گفتگو با جناب آقای دکتر میردامادی*

 

با تشکر از وقتی که برای بخش مصاحبه سامانه اطلاع رسانی کمیسیون گذاشتید

 

پرسش: اخیرا سازمان بسیج حقوق دانان تهران اطلاعیه ای را منتشر کردند که در صدد هستند در آذر ماه آتی همایش ملی جایگاه ادیان الهی در نظام های حقوقی را برگزار کنند.از جمله محورهای همایش مزبور ، حمایت های حقوق بشری از ادیان الهی، حمایت از ادیان الهی از منظر فلسفه حقوق، حمایت از ادیان الهی در منابع دینی و حمایت از ادیان الهی در حقوق داخلی و بین المللی اعلام شده است،به نظر شما بررسی این موضوع در جهان معاصرتا چه اندازه اولویت دارد؟

پاسخ:      ابتدا بايد به  واژه  "حقوق اديان " پرداخت حقوق اديان در تركيب خود داراي دوبارمعنائي و مفهومي واژه حقوق به معناي مصطلح آن كه براي همگان روشن و آشكار و داراي تعريف معين و مشخص خود حتي در قالب قرائت‌هاي گوناگون است و اديان كه هيچگونه اتفاق نظري در قالب تعريف حقوقي از آن در ميان نيست كه دين چيست ؟ و چه تعريفي در علم حقوق مي‌توان بدان داد؟ از اين رو پاره‌اي از حقوق‌دانان دين را نه با ارائه تعريف حقوقي از آن بلكه با شاخص‌ها، و معيارها و نمودهاي بيروني مي‌شناسند نكته دوم ربط مقوله حقوق اديان با مسئله حقوق بشر است. امروز اين اعتقاد حقوقي وجود دارد كه ابزارهاي حقوق بشري براي حمايت از حقوق انسان‌ها از آن جهت كه انسان هستند و ايجاد حقوق فردي مي‌كند مورد توجه است حال آيا حقوق بشر مكانيسم مناسبي براي حمايت از حقوق اديان است؟ دو نكته فوق تاكنون نشان داده كه نهادهاي بين‌المللي، مراكز حقوقي بين‌المللي و جامعه حقوق‌دانان به سوي طرح جدي آن در مجامع بين‌المللي نرفته‌اند و آنچه طي بيست سال گذشته به  عنوان اعتراض برخي از كشورها و مجامع و جميعت‌هاي ديني و رهبران و پيروان اديان انجام پذيرفته راه به جائي نبرده است از طرفي در قالب پرسش نخست شايد ما در قالب ارائه تعريف رسمي از دين و اديان در قالب فهم ديني خود بتوانيم تعريف مشخص و معيني ارائه دهيم وليكن اين تعريف چندان با تعاريف مصطلح و معمول در عرضه بين‌المللي ومصاديق آن همخواني نداشته باشد و ديگران از مجموعه آئين‌ها و دينواره‌ها حتي جريان‌هاي معنوي و عرفان‌هاي كاذب تلقي دين داشته و دارند كه در قالب دفاع حقوقي  همگاني با اين فهم بايستي به حقوق تمامي آئين‌ها و دينواره‌ها و نحله‌هاي معنوي و عرفاني برخاست و آن با اصول بنياني تفكر اسلامي همخواني نداشته باشد.

پرسش: متولیان برگزاری همایش مذکور اعلام داشته اند که مایل هستند پس از برگزاری همایش یاد شده پیگیر ایجاد رشته کارشناسی ارشد حقوق ادیان شوند. این ایده را چگونه ارزیابی می کنید؟

پاسخ: طرح حقوق اديان هم اينك با دو فهم روبروست. فهم نخست فهم تاريخي و مصطلح در ساختار كليسا و دولت و پس از جدائي دولت و كليسا در دوران مدرن است كه اصالتاً اين رشته حقوقي به منظور ترسيم حقوق دولت و كليسا و رابطه حقوقي اين دو نهاد با يكديگر است. و  پس از آنكه در يك نظام سكولار دولت‌ها نهادي غير ديني مي‌شوند دين به عنوان يك نهاد مستقل در نهاد دولت باز خواني از آنچه بوده مي‌شود و به دنبال آن حقوقي متوجه او و جايگاه حقوقي او ، اموال و موقوفات او و رابطه او با دولت مي‌شود در فهمي كه هم اينك و صرفاً با ترجمه حقوقي اين واژه صورت پذيرفته پاره‌اي اين مفهوم حقوقي را متوجه  رسميت دادن به جايگاه دين درساختارهاي سياسي اجتماعي، تامين حقوق دينداران و تاسيس و حفظ ابنيه و اماكن ديني و قدسي، عدم اهانت به مقدسات ديني، شخصيت‌ها و چهره‌هاي ديني مذهبي، متون مقدس و ... مي‌دانند حال بايد ديد آيا اين برداشت از حقوق اديان چگونه مي‌تواند به واحدهاي درسي تبديل گرديده و به نوعي حقوقو متن دانشگاهي تدوين گردد هنوز در تلقي حقوقي از آن بايد دقت بيشتري داشت.

پرسش: چه پیشنهاداتی برای علاقمندان به این گونه موضوعات دارید خصوصا آنها که در خصوص نسبت حقوق بشر و ادیان الهی مایل هستند فعالیت نظری یا کاربردی انجام دهند؟

پاسخ : ما قبل از اينكه بخواهيم وارد حوزه‌هاي كاربست حقوقي حقوق اديان به منظور صيانت و حمايت از حقوق دينداران شويم ضرورت مطالعه چيستي و چرائي و زمينه‌هاي تاريخي و حقوقي مقوله حقوق اديان را لازم مي‌دانيم اينكه دين و اديان چيست؟ رابطه حقوق و اديان، حقوق بشر و اديان و مطالعه مشكلات و چالش‌هاي آن ضروري مي‌نمايد و گرنه با تمسك به يك واژه حقوقي كه وضع و جعل آن در مطالعات حقوقي مربوط به حوزه‌اي ديگر و ربط آن به ديگر حوزه‌‌ها باشد در آغاز كار جزء ايجاد سوء تفاهم و عدم درك حقوقي از اين مقوله نتيجه‌اي در بر نخواهد داشت.

 

پرسشگر: با تشکر از وقتی که در اختیار ما گذاشتید.

پاسخ: متشکرم . موفق باشید

 

 

* استاد دانشگاه و رئیس اسبق مرکز گفتگوی ادیان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی

 

انتهای متن/ کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران

نظرات کاربران

نظردهی

نام*
ایمیل
نظر شما*
نظر شما پس از تایید اپراتور نمایش داده خواهد شد